Hoe geluid werkt: waarom je niet alles hoort op de werkvloer

Kort samengevat: je hersenen verwerken geluid tussen de 25 en 16.000 Hz, en filteren de rest actief weg. Op de werkvloer meet je geluid daarom in dB(A), omdat deze eenheid het dichtst bij jouw eigen beleving van geluid staat.

Hoe ontstaat geluid?

Geluid is een trilling die door een medium zoals lucht of water reist. We noemen dit een geluidsgolf. Alles wat beweegt of ergens tegenaan botst, veroorzaakt zo'n trilling. Klap bijvoorbeeld in je handen. Je handen raken elkaar en duwen de lucht samen. Zo ontstaat een trilling die door de lucht reist en bij je oor aankomt.

Je trommelvlies vangt deze geluidsgolven op en gaat trillen door de drukverandering in de lucht. De haarcellen in je slakkenhuis zetten deze trillingen daarna om in elektrische signalen. Deze signalen worden naar je hersenen gestuurd en omgezet naar geluid. En dat ervaar je als geluid.

Je oor pikt elke trilling op. Toch is er een onder- en bovengrens aan wat je hoort:

• Onder de 25 Hertz (Hz) hoor je meestal niets, maar je voelt de trilling vaak wel. Denk aan zware machines of dreunende bassen.
• Boven de 16.000 Hz hoor je ook nauwelijks iets. Dit geldt bijvoorbeeld voor bepaalde hoge fluittonen.

Je lichaam zet dus vooral geluidsgolven tussen de 25 en 16.000 Hz om in signalen naar je hersenen. Het daadwerkelijke verschil in welke toonhoogtes we oppikken verschilt per persoon. Bij EASY Noise Control deden we een test tijdens een training, waar een collega van 60 jaar toonhoogtes hoorde tot 12.000 Hz en een collega van 23 jaar toonhoogtes hoorde tot 16.000 Hz. Op de werkvloer betekent dit dat gevaarlijke of belangrijke situaties soms wél trillingen veroorzaken, maar dat jouw gehoor die niet altijd doorgeeft. Dat vergroot het risico op onveilige situaties in een werkplaats, industriehal of fabriek.

Geluid meten: wat betekent decibel, dB(A) en frequentie?

Om te begrijpen waarom je niet alles hoort, kijken we eerst naar hoe we geluid waarnemen en meten. In de praktijk gebruiken we voornamelijk drie begrippen:

1. Decibel (dB): 
   Decibel is de maatschaal voor geluidsniveau. De decibelschaal werkt logaritmisch: elke stap van 10 dB voelt 10 keer zo hard aan. Een geluidsniveau van 60 dB klinkt dus 10 keer zo hard als 50 dB.
   
   Een duidelijk voorbeeld: één vioolspeler produceert een toon van ongeveer 440 Hz met een geluidsniveau van 95 dB. Spelen 100 violisten tegelijk? Dan hoor je geen 95 dB keer 100, maar verhoogt het dB niveau naar 115 dB (= log(100) * 10). Het geluidsniveau stijgt niet lineair mee met het aantal violen. Dat komt doordat geluid logaritmisch werkt.

1. Decibel met A-weging (dB(A))
   dB(A) houdt rekening met hoe je oor geluid ervaart. Deze meetmethode corrigeert automatisch de manier waarop geluid voor jou aanvoelt. Deze eenheid sluit beter aan bij menselijke waarneming. Daarom gebruik je dB(A) als standaard binnen arbo en werkveiligheid. 

1. Frequentie (Hertz) 
   Hertz is de eenheid van frequentie. Het geeft aan hoeveel trillingen er per seconde plaatsvinden. Bij 100 Hz trilt de lucht 100 keer per seconde.

Het verschil tussen Hertz en decibel in de praktijk

dB gaat over geluidssterkte, dB(A) gaat over hoe hard je iets ervaart, en Hz gaat over toonhoogte. Er zit geen direct verband tussen deze begrippen, maar wel een indirect verband tussen dB(A) en Hz.

De frequentie in Hz beïnvloedt namelijk hoe je de geluidsdruk in dB ervaart. Twee machines hebben soms hetzelfde geluidsniveau van 100 dB, maar een ander niveau in Hz. Een generator en een cirkelzaag produceren allebei 100 dB, maar de generator zit op 63 Hz en de cirkelzaag op 4000 Hz. Door dit verschil in Hz ervaar je de cirkelzaag als harder dan de generator.

Welke geluiden hoor je het best?

Je brein pikt trillingen tussen de 25 en 16.000 Hz het beste op. Je hersenen letten daarnaast extra op geluiden binnen de spraakfrequentie: tussen de 110 Hz en 8000 Hz staan ze extra alert. 

Stemgeluiden in Hertz:

• Vrouwenstem: 200 Hz - 900 Hz
• Mannenstem: 110 Hz - 440 Hz

Klanken in Hz:

• Klinkers (letters: a, e, i, o, u): 250 Hz tot 2000 Hz
• Stemhebbende medeklinkers (letters: b, d, v, z, g, m, n, ng, l, r, j, w): 250 Hz tot 4000
• Stemloze medeklinkers (letters: p, t, k, f, s, e): 2000 Hz tot 8000 Hz. 

Je gehoor is dus afgestemd op het verstaan van spraak. In een lawaaiige werkomgeving versta je elkaar minder makkelijk. 

Waarom gebruik je dB(A) binnen arbo?

In de arbo maken we gebruik van dB(A) omdat deze overeenkomt zoals de mens geluid ervaart. Je oor is minder gevoelig voor lage tonen. De A-weging die gekoppeld is aan dB(A) corrigeert de gevoeligheden van het oor en geeft daardoor een realistischer beeld van wat jij hoort en hoe belastend het geluid is. 

Wat doe je op de werkvloer?

Je gehoor neemt niet alles waar. Je hoort alleen een bepaald bereik aan frequenties en ervaart geluid niet lineair. Daarom meten we geluid in dB(A) en is aandacht voor geluid belangrijk voor veiligheid en gezondheid op de werkvloer. Met deze stappen werk je veiliger:

• Meet geluidsniveaus in dB(A): zo krijg je een realistisch beeld van de belasting op je gehoor.
• Draag op tijd gehoorbescherming: grijp naar oordoppen of oorkappen vanaf 80 dB(A). Arboportaal noemt dit niveau als het punt waarop jouw werkgever verplicht gehoorbescherming beschikbaar stelt. Vanaf 85 dB(A) draag je die bescherming ook verplicht.
• Let op onderlinge communicatie: zorg dat collega's elkaar goed verstaan, zeker in lawaaiige omgevingen.
• Beperk je blootstelling: wissel taken af of werk korter in lawaaiige zones.
• Maak signalen zichtbaar: gebruik visuele signalen, zoals lampen, als geluid niet goed hoorbaar is.

Ga bewust om met geluid. Zo bescherm je je gehoor én zorg je voor een veiligere werkplek. Maar hoe weet je of het geluidsniveau bij jou al een risico vormt? Vraag een gratis geluidsmeting op locatie aan. Onze akoestisch adviseurs meten het geluid in jouw fabriek, industriehal of werkplaats en vertellen je direct hoe je de akoestiek verbetert en voldoet aan de arbowetgeving.